Onherstelbare schade aan Nederlands cultuurlandschap

Chris Nierop in de Westerpost van 6 mei 2009:

Inspraakavond Bestemmingsplan Osdorperweg e.o.

Met belangstelling las ik de twee artikelen in de Westerpost van 29 april over het landelijk gebied Oud Osdorp. Het betreft de ecologische boerderij “de Boterbloem” en de behandeling van het (ontwerp)bestemmingsplan voor het gebied.

Laatstgenoemde bijeenkomst mocht ik ook bijwonen. We hoeven ons geen illusies te maken als het gaat om het behoud van het landelijke karakter van het gebied, waaronder vanzelfsprekend ook “de Boterbloem” behoort. Ons stadsdeel Osdorp is helaas een stedelijk georiënteerde raad, waar een landelijk gebied zoals de afgelopen jaren is gebleken, niet de aandacht krijgt die het zou verdienen. Onder “landelijk” wordt door een stedelijk georiënteerd bestuur “stadspark” verstaan. Cultuurhistorie is voor de meeste stadsdeelbestuurders een te moeilijk woord. Natuur kan niet vanzelf tot ontwikkeling komen, natuur dient te worden aangelegd, met alle recreatieve voorzieningen en pretpakketten. Cultuur is iets voor het theater. En wanneer het aankomt op een economische afweging kan aan natuur en historie geen waarde worden toegekend.

Meer en meer komen deskundigen tot het besef dat de versplinterde bestuurvorm die Nederland kent, met in Amsterdam 16! Stadsdeelraden, leidt tot een praktisch onherstelbare versnippering van het landschap. Bestuurders kunnen helaas niet verder kijken dan hun planologische neus en hun houdbaarheidtijd lang is. En daar bestuurders na het verstrijken van hun houdbaarheidsdatum (in het algemeen 4 tot 8 jaar) niet meer op hun beleid aanspreekbaar zijn volgt vaak een beleid dat ontaard in een planologische en stedenbouwkundige chaos van bedrijventerreinen, plukjes groen, woningbouw. Onzinnig versnipperde planologie op postzegelniveau, Dat brengt onherstelbare schade aan ons Nederlands cultuurlandschap. Wanbeleid van de eerste orde dus.

Dat daar een halt aangeroepen moet worden is een ieder met enig inzicht duidelijk, behalve voor de bestuurders zelf, die met kleppen voor hun ogen Nederland (en dicht bij huis Oud Osdorp) vermaakt tot een onappetijtelijke lappendeken. En dat onbesef wordt helaas breed gedragen, door alle partijen heen, rechts, links, zwart, groen of rood. Terugdringen van voor een dergelijk beleid verantwoordelijke stadsdeelraden lijkt mij een zeer zinvolle (en financieel gunstige) ontwikkeling. Het is al een probleem om een stedelijk bestuur te voorzien van integere, niet arrogante en terzake enigszins deskundige bestuurders, zoals weer voor de zoveelste keer blijkt uit het drama rond de Noord-Zuidlijn. List en bedrog lijkt de bestuurder daarbij wederom niet vreemd, juridische vervolging van dergelijke praktijken helaas niet mogelijk. Daar hebben dezelfde bestuurders wel zorg voor gedragen.

Om 16 staddeelraden te voorzien van goede bestuurders moet als een utopie worden gezien. Naar mijn stellige overtuiging is het beter voor de gehele stad (of wellicht regio) een bestuur met in de verschillende stadsdelen ambtelijk werkgroepen en stadskantoren voor de burgerzaken. Samen met bewoners en voorzien van een budget kunnen wijkplannen worden ontwikkeld waarmee bewoners direct bij hun eigen omgeving betrokken worden. Grootstedelijke planologische en stedenbouwkundige activiteiten zoals aanwijzen en ontwikkelen van bedrijventerreinen, natuurgebieden, woongebieden etc. dienen in meer bovenstedelijk verband te worden aangegaan, aan de hand van bijv. Regionale en stedelijke structuurschetsen.

Een misser van de eerste orde is in dit kader het verkwanselen (bestemmen) van het enige nog beeldvormend (Lutkemeer)poldertje (ooit het Lutkemeer) voor industriële ontwikkeling, helaas ook ondersteund door de partij die groen en links hoog op de agenda heeft staan. En het bestemmingplan zelf?

Een voorbeeld van hoe het niet moet werd duidelijk bij de inleiding bij de presentatie van het bestemmingsplan uitgesproken door de wethouder Hr. K. Steenman. Het is op zich een kunst om in gedurende ongeveer 15 minuten niets te zeggen, duidelijk zijn desinteresse voor het gebied ten toon spreidend. Gelukkig was het archief van het Stadsdeel up to date, zodat de teksten zoals uitgesproken bij het eerste bestemmingsplan van 10 jaar geleden nog goed van pas kwamen. Wederom uitspraken zoals “Alle gedogen totnutoe zal worden gelegaliseerd”, “vanaf nu wordt de “0” situatie als uitgangspunt gebruikt voor beleid en handhaving” en woorden van gelijke strekking. Waar had ik dat 10 jaar geleden eerder gehoord?

Wat is de er dan de afgelopen 10 jaar van een goed beheer van het landelijk gebied terecht gekomen als wederom een status quo moet worden uitgesproken? Goed bewaren dus de tekst, over 10 jaar, bij de herziening van dit plan zal het weer goed van pas komen. Interesse en aandacht voor het landelijke en historische karakter van de lintbebouwingen (ouder dan Amsterdam) in het gebied was er de afgelopen 10 jaar nauwelijks, sloten werden legaal gedempt, dammen in plaats van bruggen werden legaal of met gedogen toegestaan. Agrarische activiteiten werden met toestemming verdrongen door typisch industriële bedrijvigheden.

Natuurlijk deden de ambtenaren hun best om nieuwe wijn in oude zakken te verkopen, bebouwingsvlakken, (oneigenlijk) gebruik kassen, (illegale) bedrijvigheden kwamen aan de orde. Maar de ervaring van de afgelopen 10 jaar doen vermoeden dat dit herziene bestemmingplan meer werd ingegeven door het feit dat er een wettelijke verplichting is tot herziening (met de “Tuinen van West” als drijvend instrument) dan dat tot het besef is gekomen dat de cultuurhistorische waarden van het gebied beter beschermd dienen te worden. En de Tuinen van West? In de gedachtegang van een stedelijk georiënteerd bestuur kan natuur alleen worden aangelegd, komt melk van de melkunie en kunnen plannen alleen worden ontwikkeld vanaf een tekentafel met daarop een maagdelijk blank papier.

Bestaande potenties behoren per definitie ontkend te worden, nieuwe inzichten behoren alleen dan te worden gehonoreerd wanneer dat de bestuurders goed uitkomt. De “Tuinen van West” zijn een goed voorbeeld van tekentafelplanologie. Natuurlijk begrijp ik de gedachten erachter dat, wanneer er niets gebeurt, het gebied telkenmale ter discussie zal blijven staan als potentieel bedrijventerrein van een stadsdeelbestuur met beperkte visie. Natuurlijk begrijp ik dat bestaande moderne agrarische activiteiten nauwelijks een bestaansrecht hebben. Maar de bestaande structuur van het gebied kent voldoende potenties om met enig inzicht om te vormen tot een recreatief natuurgebied, aansluitend bij het Spaarnwouderbos, zonder direct een pretpark te hoeven worden. Een gebied waar de stedeling (en de bestuurder) kennis kan maken met het feit dat melk van de koe komt, wol van het schaap. Vanzelfsprekend hoort in een dergelijke omgeving een ecologische boerderij. Maar gelijk als natuurontwikkeling moet je geen gebruik maken van bestaande potenties, maar opnieuw op de tekentafel ontwikkelen.

Inpassen van de bestaande “Boterbloem” die het jaren heeft gekost om de gronden “gifvrij” te krijgen, is vanzelfsprekend geen optie. Na zoveel jaren zou een heroverweging op zijn plaats zijn. Nieuwe inzichten, mede door de komst van de “tuinen van West” zouden aanleiding moeten zijn om eerder gemaakte keuzen te heroverwegen en nieuwe wegen in te slaan. Helaas is een groot deel van de Lutkemeerpolder reeds onherstelbaar ten prooi gevallen aan het “kleinstedelijk” beleid. Maar nog niet alles is verloren wanneer het deel ten westen van de Lutkemeerweg van industriële ontwikkeling gespaard zou blijven, inclusief de inpassing van de ecologische boerderij “de Boterbloem” in de “Tuinen van West”. Maar, zoals in de inleiding reeds gesteld, in handen van een stedelijk georiënteerde gemeente is een landelijk gebied niet veilig, alle plannen rond het ontwikkelen van een “pretpark” zoals de “Tuinen van West” en alle goede bedoelingen rond het behoud van “stedelijk agrarisch gebied” ten spijt. Het wordt daarom tijd dat de gemeentegrens wordt verlegd, en het landelijk gebied vanaf de Ookmeerweg tot Halfweg wordt toegevoegd aan een landelijk georiënteerde gemeente zoals Haarlemmerliede en Spaarnwoude.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s